“Sizin sevdiklerinizi benim arkadaşlarım sevmiyor. Onlar başka insanlar siz başkasınız. Yapayalnız mı kalayım burada. Arkadaşlarım olmasın mı? Herkes böyle yapıyor. Bir ben miyim sanki. Hep eskilerden konuşuyorsunuz. Evleriniz varmış. İnsanlarınız varmış. Benim hiçbir şeyim yok. Ben ne yapayım he ne yapayım ben. Yapayalnız mı kalayım”

Çağan Irmak’ın yönettiği Dedemin İnsanları filminde Ozan adlı çocuk karakteri; bütün aile fertlerinin haylazlıklarına tepki vermesi üzerine yukarıdaki ifadeleri söyler. Bu diyaloğa kadar film boyunca birçok haylazlık ve olumsuz davranışı sergilemiştir. İnsanları canından bezdirmiş ve birçok olumlu yaklaşıma olumsuz tepkiler vermeyi tercih etmiştir. Bunun üzerine dedesi O’nu karşısına almış ve bu olumsuzluğunu ve kötülüklerini sorgulamıştır. Çocuk da yukarıdaki ifadelerle kendini savunmuştur.

Sosyal varlık olan birey, yaşam boyunca yalnızlık yerine birlikteliği tercih eder. “Yalnızlık Allah’a mahsustur” sık dile getirilen bir ifadedir. Belli bir yaşa kadar anne-baba ve kardeşler yaşamın merkezinde olur. Bazı yaşam dönemlerinde eş ve çocuklar yaşamın merkezindedir. Bazen işe dayalı iş arkadaşlarıyla daha fazla vakit geçirilebilir. Ama yalnızlığın uzun süreli tercih edildiği zaman dilimi pek yoktur, insan yaşamında.

Çocuğun yaşantısındaki arkadaş ve akranların önemi de ergenlikle birlikte daha da belirginleşir. Yaşamın merkezinde aileden daha çok arkadaşlar vardır artık. Aile ile kurulamayan muhabbet yaşıt ve akranlarla kurulur. Bu ilişki ve iletişimle ergen birey kendi iyilik halini gerçekleştirmeye çalışır. Arkadaş ilişkileri olmayan ya da çok zayıf olan çocuk ya da ergenlere ihtiyatlı yaklaşmak daha yerinde bir tavırdır. Kabuğuna çekilmiş ve sosyal çevreden kopuk olma şikayetiyle terapiye getirilen ergenler incelendiğinde gelişimde aksayan birçok faktörün olduğu görülür. Ergenlikte akran varlığı sağlıklı ve değerlidir.

Ergenlik süreci ergenler ve aileleri için çoğunlukla zorlu ve yıpratıcı bir maratondur. Bu zorluğun en önemli sebebi sürecin kendisinden ziyade süreç hakkında ergen ve diğer aile üyelerinin süreç hakkındaki yetersiz bilgi ve tecrübe birikimidir. Oysaki ergenlik hakkında yeterli bilgi ve tecrübeye sahip olan ailelerde bu süreç daha az yorucu hatta keyifli de geçebilir. Burada bilinmesi gereken en önemli gerçeklerden birisi; ergenin sosyalleşme arayışı, ait olma ihtiyacı ve akran grubunun yaşamındaki yerinin önemidir.

Yapılacak en büyük hata ergenin arkadaş çevresini yok saymak ve onları karşısına almasını istemektir. Bu ailece baştan kaybedilecek bir mücadeleye girmek demektir. Daha tehlikeli olan ise, aileden fiziki ya da duygusal ve ruhsal olarak uzaklaşacak ve kopacak ergenin aile etki alanından uzaklaşmasıdır ki, aile tarafından olası risk alanlarının fark edilmesi ve gerekli müdahalelerin yapılması gittikçe zorlaşacaktır. Yapılması gereken arkadaşlarını da hesaba katarak ergenle etkileşim kurmak, onun yaşamına olumlu katkılar sağlamaya çalışmaktır.

Başta belirttiğimiz Dedemin İnsanları filminde Ozan’ın dedesi daha sonra Ozan’a sürpriz yaparak arkadaşlarıyla birlikte onu denize götürerek kritik bir müdahalede bulunmuştur. Bir açıdan Ozan’ı kapsamış ve duygularını, düşüncelerini, arkadaşlarını, ihtiyaçlarını önemsediğini ortaya koymuştur. Kapsanan ve biricikliğine saygı duyulan Ozan da bu kritik hamleden sonra filmin sonuna kadar olumlu ve iyi davranışlar sergilemeyi tercih etmiştir. Negatif ilişki döngüsünün pozitif döngüye nasıl dönüştürüleceğine güzel bir örnektir, bu film kesiti.

Sonuç olarak diyebiliriz ki, akran ve arkadaş etkisinin çocuk ve ergen hayatında çok önemli bir yeri vardır. Ergen çocuklarıyla sağlıklı ve keyifli ilişkiler kurmak isteyen anne-babaların dikkat etmesi gereken birkaç önemli husus:

  1. Çocuğunuzun yaşamının merkezinde aileden daha çok arkadaşların yer aldığını fark ve kabul edin.
  2. Çocuğunuzun arkadaş birlikteliklerine ve bu konuda sizin tarafınızdan desteklenmeye ihtiyacı vardır.
  3. Çocuğunuzun arkadaş çevresini yok saymak ve onları karşısına almasını istemek yerine bu konudaki tercihlerine saygı duyun. Onları da dahil edeceğiniz planlar yapın.
  4. Çocuğunuz ve arkadaşları sizden farklı isteklere sahip olabilir. Makul olanlara saygı duymanız sizin ile çocuğunuz arasındaki ilişkiye katkı sağlar.
  5. Çocuğunuzu kapsayın. Onun duygularını, düşüncelerini, ihtiyaçlarını ve arkadaşlarını önemsediğinizi ona hissettirin.

Bir ergenin başarması gereken en önemli görev sosyalleşmektir. Bunun için sosyal çevreye, arkadaşlara, doğruya ulaşmak için bazen hata yapmaya, aidiyet duygusunu hissetmeye, farklı birey olarak farklı tercihler üretebilmeye ihtiyaç duyar. Bu konuda ona fırsatlar sunmaktan korkmayın.

                                                                                                                      Mahmut Aydın